Ankara Nükleer Tıp: Nükleer Tıp Hangi Tetkikleri Yapar?

Nükleer tıp bölümü, vücuda çok küçük miktarda radyoaktif madde verilerek organların yapısını değil çalışma biçimini görüntüleyen tetkikleri yapar. Bu tetkiklerin başlıcaları sintigrafiler, PET-BT incelemeleri ve tiroid gibi organlara yönelik işlev testleridir. Aynı bölüm, görüntülemenin yanında bazı hastalıklarda radyoaktif maddeyle tedavi de uygulamaktadır.

Bu bölümü diğer görüntüleme birimlerinden ayıran nokta sorduğu sorudur. Radyoloji "organ nasıl görünüyor" sorusunu yanıtlar; nükleer tıp ise "organ ne yapıyor" sorusuna bakar. Bir kemikte kırık olup olmadığını röntgen gösterir, ancak o kemikte hücresel bir onarım çabası bulunup bulunmadığını sintigrafi ortaya koyar. Aşağıda bu bölümde yapılan tetkikler grup grup ele alınmaktadır.

Nükleer Tıpta Görüntüleme Nasıl Elde Edilir?

Kullanılan maddeye radyofarmasötik denir. Bu madde iki parçadan oluşur: birincisi vücutta belirli bir dokuya ya da işleve yönelen taşıyıcı molekül, ikincisi ise bu molekülün üzerine bağlanmış ve zayıf ışıma yapan radyoaktif etiket.

Madde çoğunlukla damardan verilir; bazı tetkiklerde ağızdan içirilir ya da solutulur. Taşıyıcı molekül kendi hedefine ulaşır ve orada birikir. Vücudun dışına yerleştirilen özel kamera, biriken bu maddenin yaydığı ışımayı algılar. Sonuçta ortaya çıkan görüntü bir fotoğraf değil, bir dağılım haritasıdır. Koyu ve açık alanlar dokuların ne kadar etkin çalıştığını gösterir.

Kemik Sintigrafisi

Nükleer tıpta en sık istenen tetkiklerden biridir. Verilen madde kemik yapım hücrelerinin etkin olduğu bölgelerde toplanır. Bu nedenle kırık iyileşmesi, iltihabi süreç, kemik tümörü ya da kansere bağlı kemik tutulumu gibi durumlarda o bölgede belirgin bir yoğunlaşma görülür.

Tetkikin belirgin bir avantajı, tek çekimde iskelet sisteminin tamamını taramasıdır. Röntgenle bakıldığında yalnızca çekilen bölge değerlendirilirken, kemik sintigrafisinde baştan ayağa tüm kemikler tek seferde gözden geçirilir. Ayrıca hücresel değişim yapısal bozulmadan önce başladığından, düz röntgende henüz görünmeyen erken bulgular saptanabilir.

Tiroid Sintigrafisi ve Tiroid Uptake Testi

Tiroid bezi, kendisine ulaşan iyodu tutan bir organdır. Bu özellik nükleer tıpta hem tanıda hem tedavide kullanılır. Tiroid sintigrafisinde bezin iyot ya da benzeri bir maddeyi ne oranda ve hangi bölgelerde tuttuğu görüntülenir.

Bezde saptanan bir nodülün fazla çalışıp çalışmadığı bu tetkikle anlaşılır. Çevresine göre daha çok madde tutan nodüller "sıcak", tutmayanlar ise "soğuk" olarak tanımlanır ve bu ayrım sonraki adımı belirler. Guatr tiplerinin ayrımında, tiroid bezinin aşırı çalıştığı tablolarda ve tiroid iltihabının değerlendirilmesinde başvurulan bir incelemedir.

Miyokard Perfüzyon Sintigrafisi

Kalp kasının kanlanmasını değerlendiren tetkiktir. Görüntüleme iki aşamada yapılır: kalbin zorlandığı dönemde ve dinlenme durumunda. İki görüntü karşılaştırılarak kalp kasının hangi bölgesinin efor sırasında yeterli kan alamadığı ortaya konur.

Zorlama genellikle yürüme bandında yapılan egzersizle sağlanır. Yürüyemeyecek durumda olanlarda damardan verilen ilaçla benzer etki oluşturulur. Bu tetkik, damar darlığının kalp kası üzerinde gerçek bir etki yaratıp yaratmadığını gösterdiğinden, yalnızca damarın görüntüsüne bakan yöntemlerden farklı bir bilgi sunar. Ankara Nükleer Tıp uygulamalarında bu inceleme, kardiyoloji değerlendirmesiyle birlikte yorumlanmaktadır.

Böbrek Sintigrafisi

Böbreklerin süzme işlevini ve idrarın böbrekten mesaneye akışını değerlendirir. İki temel kullanım alanı vardır. Birincisi, her iki böbreğin toplam işleve ne oranda katkı verdiğini ayrı ayrı ölçmektir; bu bilgi kan tahlilinden elde edilemez.

İkinci kullanım alanı tıkanıklık şüphesidir. İdrar yolunda genişleme saptandığında, bu genişlemenin gerçek bir engelden mi yoksa yapısal bir bolluktan mı kaynaklandığı sintigrafiyle ayırt edilir. Çocuklarda tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonu sonrası böbrek dokusunda kalıcı iz oluşup oluşmadığı da yine bu yöntemle gösterilir.

PET-BT İncelemeleri

PET-BT, iki yöntemi tek cihazda birleştirir. PET bölümü hücrelerin metabolik etkinliğini gösterirken, BT bölümü bu etkinliğin vücudun tam olarak hangi noktasında olduğunu ortaya koyar. En yaygın kullanılan madde, şekerin işaretlenmiş biçimidir; hızlı çoğalan hücreler daha fazla şeker tükettiğinden bu alanlar görüntüde belirginleşir.

Kullanım alanı geniştir. Kanser hastalığının yayılım durumunun belirlenmesinde, tedaviye verilen yanıtın değerlendirilmesinde ve tedavi sonrası nüks şüphesinde başvurulur. Kanser dışında, kaynağı bulunamayan ateş tablolarında ve damar duvarı iltihabı gibi bazı romatolojik hastalıklarda da bilgi verici olabilir.

PSMA ve Diğer Özel PET Tetkikleri

Şekerli madde her tümör türünde yeterli bilgi vermez. Bu nedenle belirli hücre yapılarını hedefleyen özel maddeler geliştirilmiştir. PSMA PET, prostat kanseri hücrelerinin yüzeyinde bulunan bir yapıya bağlanır ve bu hastalığın yayılımını göstermede kullanılır.

Benzer biçimde, hormon salgılayan bazı tümörlerin yüzeyindeki alıcılara bağlanan maddeler ayrı bir grup oluşturur. Bu tetkiklerin ortak mantığı, tümör hücresine özgü bir işaretin hedeflenmesidir. Hangi maddenin kullanılacağı, şüphelenilen hastalığın türüne göre belirlenir.

Sinir Sistemine Yönelik Tetkikler

Beyin görüntülemesinde nükleer tıp yöntemleri, yapısal incelemelerin yetersiz kaldığı durumlarda devreye girer. Beyin kan akımı sintigrafisi bölgesel kanlanma farklarını gösterir.

Hareket bozukluklarının ayrımında kullanılan tetkiklerde ise beyindeki belirli sinir uçlarının durumu değerlendirilir. Titremeyle seyreden farklı hastalıkların birbirinden ayrılmasında bu inceleme yol gösterici olabilir. Bunama tablolarının ayırıcı tanısında da metabolik beyin görüntülemesi kullanılmaktadır.

Görüntüleme Dışında: Radyonüklid Tedaviler

Bu bölümün yalnızca görüntüleme yaptığı düşünülür; oysa tedavi de önemli bir uygulama alanıdır. Mantık aynıdır, değişen tek şey kullanılan radyoaktif maddenin ışıma türüdür. Görüntülemede dışarıdan algılanabilen zayıf ışıma tercih edilirken, tedavide kısa mesafede etki gösteren ışıma kullanılır.

Tiroid bezinin aşırı çalıştığı durumlarda ve tiroid kanserinde ağızdan verilen radyoaktif iyot tedavisi uygulanmaktadır. Kemiğe yayılmış bazı tümörlerde ağrıyı azaltmaya yönelik uygulamalar bulunur. Karaciğer tümörlerinde damar yoluyla verilen taneciklerle bölgesel tedavi yapılabilmektedir. Nükleer Tıp Ankara kapsamında bu tedavilerin hangi hastaya uygun olduğu ayrı bir değerlendirme gerektirir.

Nükleer Tıp ile Radyoloji Arasındaki Fark

İki bölüm de görüntü üretir, ancak elde ettikleri bilgi farklıdır. Radyolojide görüntü çoğunlukla dışarıdan gönderilen bir enerjinin dokudan geçmesi ya da yansımasıyla oluşur; ortaya çıkan şey dokunun biçimidir. Nükleer tıpta ise ışımanın kaynağı hastanın kendi vücududur ve görüntü dokunun işleyişini yansıtır.

Bu ayrım pratikte şöyle sonuçlanır: bir kitlenin boyutu ve sınırları radyolojik yöntemlerle daha iyi tanımlanır, o kitlenin etkin olup olmadığı ise nükleer tıp yöntemleriyle anlaşılır. İki yöntem birbirinin yerine geçmez, birbirini tamamlar. PET-BT gibi birleşik cihazların yaygınlaşması da bu tamamlayıcılığın sonucudur.

Tetkiklerde Kullanılan Radyasyon Miktarı

Bu tetkiklerde kullanılan radyoaktif madde miktarı, görüntü elde etmeye yetecek en düşük düzeyde tutulur. Maddeler kısa sürede etkinliğini yitirecek biçimde seçilir ve kalanı idrar yoluyla vücuttan atılır. İşlem sonrası bol su içilmesi bu atılımı hızlandırır.

Bununla birlikte hiçbir tetkik gereksiz yere istenmez. Her istem, elde edilecek bilginin hastanın yönetimini değiştirip değiştirmeyeceği düşünülerek yapılır. Gebelik durumunda ve emzirme döneminde ayrı bir değerlendirme gerekir; bu nedenle randevu öncesinde bildirilmesi beklenir. Çocuklarda uygulanacak madde miktarı vücut ağırlığına göre ayrıca hesaplanır.

Sonuçlar Nasıl Değerlendirilir?

Elde edilen görüntüler, hastanın öyküsü ve diğer tetkikleriyle birlikte yorumlanır. Tek başına bir yoğunlaşma alanı doğrudan hastalık anlamına gelmez; iyileşmekte olan bir kırık da, geçirilmiş bir cerrahi de benzer görüntü verebilir.

Bu nedenle raporlama sırasında önceki görüntülemelere ve hastanın geçmişine bakılır. Karşılaştırma yapılabilmesi için varsa eski film ve raporların getirilmesi önerilir. Ankara Nükleer Tıp Doktoru değerlendirmesinde bu geçmiş bilgi çoğu zaman belirleyici olmaktadır.

Hangi Bölümler Bu Tetkikleri İster?

Nükleer tıp doğrudan başvurulan bir bölüm olmaktan çok, diğer bölümlerin sorularını yanıtlayan bir birimdir. Onkoloji evreleme ve tedavi yanıtı için, kardiyoloji kalp kası kanlanması için, endokrinoloji tiroid ve paratiroid değerlendirmesi için istemde bulunur.

Ortopedi kemik ağrısının kaynağını araştırmak, üroloji ve nefroloji böbrek işlevini ölçmek, nöroloji hareket bozukluklarını ayırmak için başvurur. Çocuk hekimliğinde idrar yolu ve böbrek değerlendirmesi sık istenen tetkikler arasındadır. Ankara Nükleer Tıp Doktorları ile ilgili bölüm hekimleri arasındaki bu iş birliği, sonucun doğru yorumlanması açısından önem taşır.

Tetkik Öncesinde Bilinmesi Gerekenler

Her tetkikin kendine özgü hazırlığı vardır. Bir kısmında aç gelinmesi, bir kısmında belirli ilaçlara ara verilmesi, tiroid tetkiklerinde ise iyotlu gıda ve ilaçlardan uzak durulması istenir. Bu ayrıntılar randevu verilirken bildirilir ve uyulmadığında görüntü yorumlanamaz hâle gelebilir.

Süre açısından da tetkikler birbirinden ayrılır. Bazı incelemelerde madde verildikten sonra kısa süre içinde görüntü alınırken, kemik sintigrafisi gibi tetkiklerde birkaç saatlik bekleme gerekir. Bu bekleme süresi hastaneden ayrılmadan geçirileceğinden, randevu gününün buna göre planlanması yerinde olur.

Bu yazıdaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerine geçmez. Şikayetlerinizin değerlendirilmesi ve uygun tetkikin belirlenmesi için bir nükleer tıp uzmanına başvurmanız önerilir.